change font size: A A A
angielskiZmień język

wybierz język

Pogoda BIP
slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka slider nagłówka
sbn1
sbn4
sbnn1
sbnn2
sbnn3
sbnn4
sbnn5
sbnn6
sbnn7
sbnn8

Elektroniczna
Mapa Gminy

Wirtualny
Spacer

published: 2012-03-15

banery - lewa strona

banery - lewa strona

banery - lewa strona

banery - lewa strona

 

 

 

strategie i plany

gminne inwestycje

plan gospodarki niskoemisyjne gmina serniki

projekty współfinansowane z unii europejskiej

zamówienia publiczne przetargi

 

 

 

Informator

banery - lewa strona

published: 2007-07-10

 Brzostówka powstała na początku XVI wieku. Była to wieś królewska,  a jej pierwotna nazwa brzmiała  Brzostowa Wola.  W tamtych czasach, podczas zakładania wsi często nadawano kilkuletni okres zwolnienia podatkowego, w tym czasie kmiecie wycinali las, budowali domy i przygotowywali pola pod uprawę. Ten czas zwano „wolą” lub „wolnizną” i dlatego wiele jest wsi, które w nazwie mają słowa „wola”. W miejscu wsi zapewne było dużo brzóz (teren brzostowy) i stąd właśnie wzięła się dawna nazwa wsi, która już w XVII wieku przyjęła formę podobną do współczesnej.

Pierwsze pisane dokumenty o tej miejscowości pochodzą z 1530 roku, kiedy to król Zygmunt I nadał w tej wsi przywilej wójtostwa na trzech łanach. Jest to przypuszczalnie czas powstania tej osady, ponieważ właśnie wtedy zakładano liczne wsie królewskie w starostwie parczewskim (Dębowa Kłoda i inne).

Brzostowa Wola należała do starostwa parczewskiego. Wsią zarządzał starosta,  takie wsie często były dzierżawione różnym szlachcicom.

Na mocy ustawy sejmowej z 1564 roku wsie królewskie podlegały lustracjom, dzięki temu mamy nieco więcej szczegółowych danych o tej miejscowości. Według lustracji z tego właśnie roku Villa Brzostowa Wolya miała 13 łanów ziemi uprawnej, a mieszkało tu 46 rodzin kmiecych. Kmiecie płacili czynsz oraz oddawali w naturze na rzecz starosty odpowiednią ilość owsa. Mieli też obowiązek stacji, oznaczało to, że „na przyjazd JKM (króla) składają się wszyscy na wołu 1. Dodatkowo zobowiązani byli do pracy na polach folwarcznych w czasie 12 dni rocznie. We wsi były dwie karczmy, mieszkali też zagrodnicy, czyli ubodzy chłopi „między któremu jest 6 starych, mają zagrody i po troszę rolej, płacą po gr. 20, a 2 jeszcze na woli (....). Mieszkańcy wsi skarżyli się na sąsiadów z dóbr zawieprzyckich, którzy zajęli bezprawnie część gruntów należących do tej wsi. Chodziło o obszary zwane Nieszowski i Witogosza.

W tym czasie według wyliczeń S. Jopa w tej wsi mieszkało około 300 osób. Była to największa osada w okolicy, a w 1611 roku po raz pierwszy użyto współczesnej nazwy tej wsi i tak już zostało aż do dziś.

W XVI wieku Brzostówka, tak jak inne wsi starostwa parczewskiego, była często dzierżawiona różnym szlachcicom. Dzierżawcy najczęściej źle postępowali z miejscową ludnością próbując jak najwięcej zarobić w czasie dzierżawy. Mieszkańcy Brzostówki znani byli z licznych wystąpień przeciw dzierżawcom, a ówczesne sądy królewskie notowały liczne przypadki skarg i rozpraw sądowych między mieszkańcami tej wsi a dzierżawcami.

Z powodu licznych nadużyć dzierżawców wieś stopniowo upadała. Na początku XVII wieku 3 łany ziemi zostały zabrane kmieciom i zamienione na folwark. Wojna ze Szwecją z połowy XVII wieku bardzo źle zapisała się w historii tej wsi,  z 10 łanów uprawianych przez chłopów pozostało po wojnie zaledwie półtorej łana. Na te ziemi mieszkało 7 ubogich kmieci. Mieszkańcy wsi zobowiązaniu byli do oddawania czynszu pieniężnego oraz danin w naturze (sep). Z każdego łana oddawali po jednym korcu owsa „miary wirzchowatej lubelskiej”, po dwie gęsi, po dwa kapłony i po 30 jaj rocznie. Kiedyś były w tej wsi dwie karczmy, ale po wojnie nie została nawet jedna, zostały za to barcie pszczele.

Między dzierżawcą, a kmieciami z tej wsi trwały zadawnione spory dotyczące obowiązków pracy na polach folwarcznych. Sprawą zajął się nie po raz pierwszy sąd królewski w Warszawie, ale „ponieważ strony obiedwie spólne pretensyje i krzywdy w amnistyją zobopólnie puszczają, (....) 4 dni robić w tydzień z półłanka poddani pozwalają, a jako się słońce ukaże do roboty stawać, a po zachodzie słońca do domu puszczani być mają.” Taki zakres prac ustalono w roku 1661.

Obok wsi istniał młyn, który na początku XVII wieku zwał się Wrzeszow, a w czasie lustracji Prokop (nazwa powstała od nazwiska młynarza, a osada Prokop notowana była jeszcze w XIX wieku ). Młyn położony był nad rzeką Jedląnką. Był wcześniej też staw na rzece, ale „cale zarósł”.

W Brzostówce istniał przywilej wójtostwa użytkowany przez rodzinę Opałków na podstawie królewskiego pozwolenia z 1649 roku.

Od początku XVII wieku istniał w tej wsi folwark, przy którym był budynek folwarczny (dwór), który jednak „jako i cała wieś ogniem przez kozaków spalony.”. Jednak dzierżawca wystawił nowy budynek o czterech izbach z alkierzem. Obok nowego dworu powstał też „folwark z izbą i komorą, stodoły, obory, spiklerz i browar”. Zachowały się dane dotyczące plonów folwarcznych.  I tak rocznie zbierano 50 kop żyta ozimego, 24 kopy owsa, 15 kop tatarki, po 10 kop jęczmienia i żyta jarego, 4 kopy grochu i 3 pszenicy jarej. Folwark nastawiał się na produkcje roślinną. Zapisano, że „siana nie masz, bydła JKM nie masz”.

  Jak wiemy z lustracji wieś została spalona w czasie wojny i mieszkańcy nie mogli sprostać wszystkim podatkom i obowiązkom. Dlatego w 1665 roku dzierżawca wsi Krzysztof Dłużewski dokonał zaboru majątku chłopskiego (zboże i inwentarz ) na  1000 zł co było dużą sumą. Mieszkańcy wsi nie po raz pierwszy odwołali się do sądów królewskich. Brzostówka była pierwszą wsią, która odważyła się wystąpić przeciw dzierżawcom po wojnie ze Szwecją.  Ta wieś  należała do najbardziej „buntowniczych” wsi w starostwie parczewskim.

Według danych z 1676 roku w tej wsi mieszkało 6 osób stanu szlacheckiego, 8 osób czeladzi dworskiej i 108 poddanych.

W XVIII wieku Brzostówka stała się dzierżawą Potockich z Sernik. Według inwentarza gospodarstw chłopskich z 1764 roku w tej wsi było 39 gospodarstw. W 1775 roku zanotowano  istnienie 50 gospodarstw, a w 1789 już 56 gospodarstw. Najwięcej ludności mieszkało tu w 1801 roku, kiedy zanotowano istnienie 62 domów.  Spis ludności z 1787 roku informuje, że mieszkało tu 314 osób w tym było 10 Żydów, którzy zamieszkiwali w miejscowej karczmie. Szczegółowe dane pochodzą z 1790 roku. W tym czasie w tej wsi było 56 domów. Był tu młyn, browar, karczma i  dwór. 

Brzostówka była dzierżawioną wsią królewską do 1795 roku. W tymże roku austriacki zaborca tej części Polski przejął dobra królewskie. Od tej pory Brzostówka była dobrem rządowym kolejnym rządów w Polsce. W latach 1795-1809 był to rząd Austrii. W latach 1809-1815 rząd Księstwa Warszawskiego.

            Od 1815 roku tymi dobrami zarządzała Komisja Skarbu Królestwa Polskiego. W 1827 roku wieś liczyła 56 domów i 289 mieszkańców. W 1864 roku ziemia rządowa użytkowana przez mieszkańców została uwłaszczona, ale obok wsi nadal był folwark rządowy stanowiący majorat rządowy. Jednak na przełomie XIX i XX wieku część ziemi rządowej została rozparcelowana i powstała osada Brzostówka kolonia.

             W 1880 roku było tu już 69 domów mieszkalnych. W tym czasie notuje się jeszcze na terenie gminy istnienie osady o nazwie Prokop. Wieś należała  do parafii Ostrów.

Według spisu powszechnego z 1921 roku Brzostówka dzieliła się na cztery osady: Brzostówka folwark, Brzostówka leśniczówka, Brzostówka kolonia i Brzostówka wieś. W folwarku było w tym czasie 3 domy i 60 mieszkańców, w leśniczówce 2 domy i 10 mieszkańców, w koloni 2 domy i 14 mieszkańców, a we wsi 141 domów i 874 mieszkańców.   

Dziedziczką w Brzostówce według Księgi Adresowej Polski z 1929 roku była Wiktoria Arciszewska posiadając 165 ha ziemi. Folwark był własnością rządową, a Arciszewscy byli dzierżawcami.  W tym czasie działała tu spółdzielnia o nazwie „Zgoda”. Zakład kowalski posiadał I. Bolasta, a sklep spożywczy K. Wronowski. Były też dwa wiatraki, jeden należał do J. Lato, a drugi do A. Pomorskiego.

Według Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce w tej wsi zachowało się wiele budynków drewnianych pochodzących jeszcze z pierwszej połowy XIX wieku. Są zbudowane w konstrukcji zrębowej dwutraktowe z przelotową sienią i mieszkalnymi pomieszczeniami po bokach. Wewnątrz znajdują się stropy belkowane. W niektórych domach zachowały się od frontu wysunięte dwuspadowe daszki wsparte na czterech słupach z ozdobnymi szczytami. Dachy są czterospadowe kryte słomą.

Do zabytków w Brzostówce należą też przydrożne kapliczki. Jedna pochodzi zapewne z końca XVIII wieku, była  uszkodzona podczas I wojny światowej, odnowiono ją w 1921 roku. Jest murowana z cegły w kształcie czworobocznego słupa o trzech coraz węższych kondygnacjach. Jest zwieńczona kutym żelaznym krzyżem. Druga z kapliczek pochodzi z przełomu XIX i XX wieku jest murowana z cegły czworoboczna z dwuspadowym daszkiem. Wewnątrz znajduje się rzeźba Chrystusa Frasobliwego oraz dwa mosiężne lichtarzyki. Obok jest krzyż drewniany z 1926 roku.